Powstanie warszawskie (1 sierpnia – 3 października[3][4] 1944) – wystąpienie zbrojne przeciwko okupującym Warszawę wojskom niemieckim zorganizowane na wskroś Armię Krajową w środku ramach akcji "Burza", połączone z ujawnieniem się również oficjalną działalnością najwyższych struktur Polskiego Państwa Podziemnego. Zakończyło się kapitulacją oddziałów powstańczych.
Od strony militarnej zryw było wymierzone przeciwko Niemcom, przecież jego strategicznym celem była usiłowanie ratowania powojennej suwerenności, przedwojennego kształtu granicy wschodniej przez reprodukcja do wnętrza stolicy Polski legalnych władz państwowych, będących naturalną kontynuacją władz przedwojennych. Miało to uniemożliwić narzucenie Polsce marionetkowych władz uzależnionych odkąd Związku Sowieckiego, zainstalowanych wewnątrz Lublinie w charakterze Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego. Wystąpienie do wnętrza Warszawie miało też wyprzeć się ustawiony do tej pory na wskroś aliantów na konferencji teherańskiej przy skrajność 1943 inny ułożenie stateczny wewnątrz Europie Wschodniej, zgodnie z którym Ameryka oraz Wielka Brytania zgadzały się na prowadzoną wskroś Józefa Stalina politykę faktów dokonanych na ziemiach polskich. W świetle tych ustaleń zryw warszawskie miało pogmatwać rozdział na strefy operacyjne do wnętrza świadomość którego Rzeczpospolita Polska znajdowała się wewnątrz strefie operacyjnej ZSRR (przez co wojska aliantów zachodnich ani oddziały pozostające wobec ich dowództwem nie mogły tutaj operować – przewidywano przyjazd do stolicy spadochroniarzy polskich z zachodu 1 SBS dodatkowo obserwatorów alianckich).
W obliczu zbliżania się Armii Czerwonej do Warszawy oraz okolic, jej sukcesów na froncie także pozytywnej oceny jej potencjał dalszej ofensywy, zdecydowano o wybuchu powstania. Jego dowódcy przewidywali, że powinno upierać się zaledwie parę dni[5], zaś do wnętrza rzeczywistości jego walki stabilny 63 dni. Straty po stronie polskiej wyniosły wokół 10 tys. zabitych także 7 tys. zaginionych, 5 tys. rannych żołnierzy plus od chwili 120 do 200 tysięcy ofiar z ludności cywilnej[6]. Wśród zabitych przeważała młodzież, w środku tym ogromna większość warszawskiej inteligencji.
Po stronie niemieckiej straty wyniosły 10 tys. zabitych, 6 tys. zaginionych, 9 tys. rannych żołnierzy, 300 zniszczonych czołgów plus samochodów pancernych[6]. Według zeznań von dem Bacha, złożonych wewnątrz 1947 roku do wnętrza Warszawie, wyniosły 10 tysięcy zabitych również 7 tysięcy zaginionych dodatkowo 9 tysięcy rannych – dane te zostały przyjęte na wskroś historiografię[7].
W dniu wybuchu powstania warszawskiego SS-Reichsführer Heinrich Himmler, powołując się na dyspozycję Hitlera, wydał nakaz zniszczenia miasta również wyniszczenia ludności cywilnej Warszawy.[8] Rozkaz ten, według zeznań[9] Ericha von dem Bacha do wnętrza Norymberdze w środku 1946, brzmiał następująco:
- Ujętych powstańców wypada mordować bez względu na to, oznacza to walczą zgodnie z Konwencją Haską, innymi słowy też ją naruszają.
- Nie walcząca wymiary ludności, kobiety plus dzieci, ma istnieć podobnie zabijana.
- Całe miasto ma egzystować zrównane z ziemią, to jest domy, ulice, urządzenia do wnętrza tym mieście także wszystko, co się wewnątrz przedtem znajduje.[9]